Sankcje gospodarcze
Ocena ryzyka transakcji, kontrahenta i łańcucha dostaw w kontekście sankcji.
Czytaj więcej
Stosowanie sankcji wobec Rosji i Białorusi to jedno z najtrudniejszych wyzwań compliance dla biznesu. Pomagamy ocenić ryzyko konkretnej transakcji, kontrahenta i łańcucha dostaw, zanim błąd stanie się naruszeniem.
- Sankcyjne due diligence kontrahenta i transakcji
- Analiza umów i przygotowanie klauzul sankcyjnych
- Ocena wyjątków i możliwości uzyskania zezwoleń
- Wsparcie w sporach i kontaktach z organami
- Wdrożenie i aktualizacja procedur compliance
sankcyjne due diligence kontrahenta i transakcji,
analizę umów oraz przygotowanie klauzul sankcyjnych,
ocenę możliwości zastosowania wyjątków i uzyskania zezwoleń,
wsparcie w sporach oraz w kontaktach z organami,
wdrożenie i aktualizację procedur compliance,
reprezentowanie w przypadku bezpodstawnego objęcia sankcjami,
Sankcje w relacjach gospodarczych z Rosją i Białorusią – co powinien wiedzieć biznes
Stosowanie sankcji w obrocie gospodarczym z elementem rosyjskim lub białoruskim stało się jednym z najtrudniejszych wyzwań compliance dla przedsiębiorców. Choć regulacje dotyczące środków ograniczających funkcjonują w Unii Europejskiej od lat, dopiero od 2022 r. zaczęły realnie i masowo wpływać na codzienne decyzje biznesowe: od handlu towarami i usługami, przez logistykę i transport, po rozliczenia finansowe i współpracę z podwykonawcami.
W praktyce coraz częściej pojawia się pytanie nie tylko „czy wolno kontynuować współpracę”, ale także: w jakim zakresie, na jakich warunkach, jakie ryzyka powstają, oraz co grozi w razie naruszenia. Odpowiedź zwykle wymaga indywidualnej analizy konkretnej transakcji, kontrahenta i łańcucha dostaw.
Dlaczego sankcje stały się nowym standardem ryzyka w biznesie
Porządek prawny w obszarze sankcji wynika przede wszystkim z prawa UE (decyzji i rozporządzeń Rady), a także z polskich regulacji wprowadzających krajowe instrumenty sankcyjne. Jednocześnie, praktyka stosowania przepisów nadal się rozwija, a zakres ograniczeń zmienia się wraz z kolejnymi aktualizacjami list sankcyjnych i pakietów restrykcji. Praktyka organów stosujących
Ocena wpływu sankcji na działalność przedsiębiorcy bywa dynamiczna i zależy m.in. od:
struktury właścicielskiej i kontroli nad kontrahentem (bezpośredniej lub pośredniej),
daty zawarcia umowy oraz zakresu zobowiązań,
celu i końcowego przeznaczenia towarów/usług,
roli dostawców i podwykonawców w realizacji kontraktu,
powiązań z zamówieniami publicznymi lub sektorami wrażliwymi,
zmieniającej się praktyki organów stosujących, a przede wszystkim organów ścigania w zakresie wykładni obowiązujących przepisów.
Weryfikacja transakcji i kontrahenta – „sankcyjne due diligence”
Z uwagi na wysoką dynamikę zmian, w wielu branżach ukształtował się nowy standard: sprawdzenie zgodności (screening) kontrahenta i transakcji z sankcjami przed rozpoczęciem współpracy, a często również ponowne sprawdzenie przed zawarciem kolejnych umów – nawet z partnerem już znanym.
W praktyce oznacza to analizę co najmniej:
kontrahenta (w tym beneficjentów rzeczywistych i powiązanych podmiotów),
przedmiotu transakcji (towary/usługi, kierunek przepływu, transport),
mechanizmu płatności i ryzyk finansowych,
zapisów umownych (np. klauzul sankcyjnych, praw odstąpienia, odpowiedzialności).
Rosnące znaczenie mają relacje z podmiotami międzynarodowymi o złożonej strukturze, gdzie identyfikacja kontroli i powiązań właścicielskich wymaga pogłębionej weryfikacji.
Warto pamiętać, że obowiązek oceny ryzyka dotyczy nie tylko nowych relacji. Niejednokrotnie konieczna jest weryfikacja dotychczasowych dostawców lub klientów i analiza, czy dalsza realizacja istniejącego kontraktu nie naraża przedsiębiorcy na naruszenie restrykcji.
Okna przejściowe – czas na działania zanim zakazy zaczną „gryźć”
W wielu przypadkach wdrażanie ograniczeń poprzedzają okresy przejściowe. Dobrze zaplanowana analiza pozwala wykorzystać ten czas na:
zmianę łańcucha dostaw lub kierunków sprzedaży,
reorganizację współpracy z podwykonawcami,
renegocjowanie warunków lub zabezpieczenie kontraktu klauzulami,
przygotowanie alternatywnych scenariuszy operacyjnych.
Zezwolenia i wyjątki – kiedy możliwe jest utrzymanie operacji
Objęcie podmiotów, towarów lub usług restrykcjami sankcyjnymi może prowadzić do poważnych skutków finansowych i kontraktowych (np. przerwania dostaw, ryzyka kar umownych, utraty płynności). W niektórych sytuacjach prawo UE przewiduje wyjątki lub możliwość uzyskania zgody właściwego organu na dokonanie określonych czynności.
Ocena, czy dana transakcja może korzystać z wyjątku, zwykle wymaga:
analizy relacji prawnych pomiędzy stronami,
ustalenia powiązań (w tym pośrednich) z podmiotami objętymi restrykcjami,
weryfikacji, czy przepisy przewidują podstawę do zwolnienia/zezwolenia,
określenia właściwego organu oraz zakresu kompetencji.
Dopiero taka sekwencja pozwala zaplanować działania ograniczające negatywne skutki sankcji. Przy czym w procesie planowania należy mieć na uwadze, że czas rozpoznania takich wniosków jest bywa długotrwały.
Kontrahent na liście sankcyjnej – co z obowiązującą umową
Sama obecność kontrahenta na liście sankcyjnej nie zawsze automatycznie oznacza konieczność wypowiedzenia umowy. W praktyce kluczowe są:
konkretne postanowienia kontraktowe (w tym klauzule sankcyjne i podstawy odstąpienia),
charakter świadczeń (pieniężne/niepieniężne),
zakres zakazów i ich realny wpływ na możliwość wykonania umowy.
Każdy przypadek powinien być oceniany indywidualnie – z uwzględnieniem ryzyk prawnych, operacyjnych i reputacyjnych, a także potencjalnych scenariuszy na wypadek niewypłacalności lub upadłości podmiotu sankcjonowanego. Ponadto, kluczowym zagadnieniem może być nawet nie tyle kwestia czy umowę należy wypowiedzieć, tylko czy i jak można uzyskać świadczenie wzajemne lub odzyskać to co świadczyło się na rzecz podmiotu objętego sankcjami.
Odpowiedzialność karna i administracyjna – dlaczego compliance ma znaczenie
Naruszenie sankcji może rodzić poważne konsekwencje. W zależności od rodzaju zakazu i okoliczności sprawy, ryzyka obejmują:
odpowiedzialność karną osób odpowiedzialnych za decyzje/transakcje (w tym w organizacji),
wysokie kary administracyjne i postępowania przed organami,
skutki kontraktowe (np. nieważność określonych działań, spory, roszczenia),
ryzyko reputacyjne i utratę relacji biznesowych.
Z tego powodu szczególnej wagi nabierają: polityki sankcyjne, procedury weryfikacji kontrahentów, nadzór nad delegowaniem kompetencji oraz dokumentowanie procesu decyzyjnego.
Jak możemy pomóc
Wspieramy przedsiębiorców w ocenie ryzyk sankcyjnych oraz wdrażaniu rozwiązań, które pozwalają bezpiecznie prowadzić działalność w środowisku regulacyjnym o wysokiej zmienności. Uzyskane doświadczenie pozwala nam także dokonać oceny, co do racjonalności i prawdopodobieństwa podejmowanych działań.